Vergi idaresiyle uyuşmazlığı yargıya taşımadan çözmeye yönelik başlıca araçlar: izaha davet, tarhiyat öncesi ve sonrası uzlaşma.
213 sayılı Vergi Usul Kanunu, mükellef ile idare arasındaki uyuşmazlıkların yargıya taşınmadan çözülebilmesi için çeşitli müesseseler öngörür. Bunlar doğru zamanda ve doğru biçimde kullanıldığında, ceza tutarlarında önemli indirimler sağlanabilir.
İzaha davet
Vergi Usul Kanunu'nun 370. maddesinde düzenlenen izaha davet, vergi incelemesine başlanmadan veya takdir komisyonuna sevk yapılmadan önce, idarenin elindeki emarelere ilişkin mükellefin açıklama yapmasına imkân tanır. Süresinde ve yeterli izah yapılması hâlinde, kanunda öngörülen koşullarla vergi ziyaı cezası indirimli uygulanabilir.
Tarhiyat öncesi uzlaşma
Vergi incelemesi sonucunda düzenlenen rapora dayanılarak tarhiyat yapılmadan önce talep edilen uzlaşmadır. Anlaşma sağlanırsa, uzlaşılan vergi ve ceza kesinleşir; bu tutarlar için dava açılamaz.
Tarhiyat sonrası uzlaşma
Vergi ve ceza ihbarnamesinin tebliğinden sonra, dava açma süresi içinde talep edilebilir. Uzlaşma talebinde bulunulması, dava açma süresini durdurur; uzlaşmanın vaki olmaması hâlinde dava açma süresinin kalan kısmı içinde dava açılabilir.
Vergi davalarında dava açma süresi kural olarak tebliğden itibaren otuz gündür.
Sonuç
Hangi yolun tercih edileceği; tarhiyatın dayanağı, ceza türü ve delil durumu birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir.